Dhukkuba sombaa daa’imman irratti

Dhukkuba Sombaa
The short URL of the present article is: https://childhealthexpert.com/93s9

Sharing is caring!

Dhukkuba sombaa jechuun infeekshinii sirna hargansuu gara gadii tahee fi cimaa kan somba miidhudha. Sombi kiisha xixiqqoo alveoli jedhaman irraa kan ijaarame yoo ta’u, isaanis yeroo namni fayyaa ta’e hafuura baafatu qilleensaan guutamu. Dhukkuboota du’a daa’imman waggaa 5 gadii fidan hunda keessaa dhukkubni sombaa isa tokkodha. Dhukkubni sombaa kunis vaayirasii, baakteeriyaa ykn fangasiitiin dhufuu danda’a. Dhukkubni sombaa talaallii, soorata gahaa fi qulqullina naannoo eeguun ittifamuu danda’a. 

Advertisements

Qabatama dhukkuba sombaa daa’imman irratti

Dhukkubni sombaa addunyaa irratti sababa du’a daa’immanii daddarboo tokkicha. Akka dhaabbanni fayyaa addunyaa addeessuti dhukkubni sombaa bara 2019tti daa’imman umuriin isaanii waggaa 5 gadi ta’e 740,180 kan ajjeese yoo ta’u, du’a daa’imman waggaa 5 gadi ta’an hunda keessaa 14% yoo ta’u, du’a daa’imman waggaa 1 hanga 5 jiran hunda keessaa 22% ta’a. Dhukkubni sombaa bakka hundatti daa’immanii fi maatii kan miidhu yoo ta’u, duuti daa’immanii garuu kibba Eeshiyaa fi Biyyoota Afrikaa odola Sahaaraa gadiitti baay’inaan mul’ata. 

 Sababoota dhukkuba sombaa daa’immanii!

Dhukkubni sombaa vaayirasii, baakteeriyaa fi fangasii dabalatee wantoota daddarboo hedduudhaan kan dhufudha. Kanneen baay’inaan mul’atan kanneen armaan gadiiti.

  • Streptococcus pneumoniae dhukkuba sombaa baakteeriyaa daa’imman irratti baay’inaan dhufudha.
  • Haemophilus influenzae type b (Hib) sababa dhukkuba sombaa baakteeriyaatiin dhufu isa lammaffaadha.
  • Vaayirasiin sirna hargansuu (respiratory syncytial virus) sababa vaayirasii dhukkuba sombaa baay’inaan mul’atudha.
  • Daa’imman HIVn qabaman keessatti, Pneumocystis jiroveci sababoota dhukkuba sombaa baay’inaan mul’atan keessaa tokko yoo ta’u, yoo xiqqaate du’a dhukkuba sombaa daa’imman HIVn qabaman hunda keessaa harka afur keessaa tokkoof itti gaafatamummaa qaba.

Daa’imman akkamiin dhukkuba sombaan qabamuu maluu?

Dhukkubni sombaa karaa hedduudhaan babal’achuu danda’a. Vaayirasiin fi baakteeriyaan yeroo baay’ee funyaan ykn qoonqoo daa’imaa keessatti argaman yoo afuura baafaman somba bira deemuun infeekshinii uumuu danda’u. Akkasumas karaa copha qilleensaa yeroo qufaa ykn haxxiffannaa irraa dhufuun babal’achuu danda’u. Kana malees, dhukkubni sombaa karaa dhiigaatiin babal’achuu danda’a, keessumaa dahumsaa booda.

Daa’imman dhukkuba sombaaf saaxiluu danda’aa?

Daa’imman fayyaa ta’an baay’een isaanii ittisa uumamaa isaaniitiin dhukkuba kana ofirraa ittisuu kan danda’an yoo ta’u, daa’imman sirni ittisa qaamaa isaanii balaadhaaf saaxilame ammoo dhukkuba sombaatiin qabamuuf carraa guddaa qabu. 

  • Daa’imman harma haadhaa qofa osoo hin hodhiin hafan
  • Hanqina nyaataa ykn nyaata gadi aanaa 
  • Dhukkuboonni duraan turan kan akka HIVn qabamuu fi gifiraa
  • Faalama qilleensa mana keessaa boba’aa nyaata bilcheessuun 
  • Maatiin tamboo xuuxuu
  • Mana tokko keessa walitti baayyachuu maatii
  • Talaallii akka fudhatan gochuu dhabuu
  • Aduutti baasuu dhabuun hanqina vaayitaminootaaf saaxilamuu fa’a.
  • Xuuxxoon fayyadamuu

 Mallattoolee dhukkuba sombaa daa’imman irratti

Mallattoon dhukkuba sombaa vaayirasii fi baakteeriyaan dhufuu walfakkaachuu danda’a. Haa ta’u malee, mallattoon dhukkuba sombaa vaayirasii mallattoolee sombaa baakteeriyaa caalaa baay’achuu danda’a. 

Daa’imman umuriin isaanii waggaa 5 gadi:- 

  • Qufaa  
  • Hafuura baafachuun rakkachuu, 
  • Ho’a qaamaa qabaachuus qabaachuu dhiisuus malu. 
  • Aaduu
  • Daddaffiin harganuu
  • Ol deebisuu
  • Garaa kaasaa fa’a tahuu mala.

Daa’imman bicuu waggaa tokkoo gadi irratti:-

  • Harma hodhuu dadhabuu ykn inumaa dhaabuu
  • Of wallaaluu
  • Ho’a qaamaa ol ka’aa ykn immoo ho’i qaamaa gadi bu’uu dabalata
  • Qufaa
  • Harganuu
  • Aaduu
  • Ol deebisuu fi garaa kaasaa
Dhukkuba Sombaa

Dhukkuba sombaa daa’immanii

Dhukkuba sombaa daa’immanii akkamiin yaaluu dandeenyaa? 

  • Wal’aansi dhukkuba sombaa daa’imman irratti cimina dhukkubichaa irratti hundaa’a. Dhukkuba sombaa salphaa yoo tahe farra baakteeriyaa bifa shirooppiin fudhachuun gahhadha. Dhukkuba sombaa cimaa yoo tahe garuu karaa hidda dhiigaa fudhachuu qabu.
  • Erga hakiima ofii agarsiisnee booda akkaataa ajaja hakiimaan fudhachuu barbaachisa; adda muruun daa’ima ofii irratti rakkoo dhaluudha.
  • Dhangala’aa dabalataa kennuu
  • Daa’imman harka hodhan hanga duraa irra daddafnee hoosisuu qabdu.
  • Nyaata madaalamaa akka argatan gochuu.
  • Qoricha ho’a qaamaa hir’isu akkaataa ajaja hakiimaan kennuu qabna.
  • Boqonnaa gahaa akka argatan gochuu qabna 

Tooftaalee Ittisa dhukkuba sombaa

 Dhukkuba sombaa daa’immanii ittisuun tooftaa du’a daa’immanii hir’isuuf qophaa’e keessatti qaama barbaachisaa dha. Tooftaaleen armaan gadiis ni jiru. Isaanis:-

  1. Talaalliin Hib, pneumococcus, measles fi peerchuusis jedhamu dhukkuba sombaa ittisuuf karaa hunda caalaa bu’a qabeessa ta’edha.
  2. Nyaanni gahaan ittisa uumamaa daa’immanii fooyyessuuf furtuudha, ji’oota 6 jalqabaa jireenya isaanii keessatti harma qofa hoosisuu. 
  3. Nyaata madaalaa akka sooratan gochuu
  4. Vaayitaaminoota akka vaayitaminii D aduu irraa argatanii fi soorata keessa akka argatan gochuu
  5. Qulqullina naannoo fi dhuunfaa eeguu.
  6. Dhimma naannoo kan akka faalama qilleensa mana keessaa fi mana namaan guutame keessatti qulqullina gaarii jajjabeessuu
  7. Tuttuqqii daa’imman fi namoota gurguddoo dhukkuba kanaan qabamanii fi utaalloon qabaman dhiisuu qabu.
  8. Daa’imman xixiqqoo waggaa tokko gadii irratti xuuxxoo fayyadamuu dhiisuu fa’a.
  9. Tamboo mana keessatti xuuxamu irraa fageessuu
  10. Aara mana keessaa hir’isuu (Cilee, nyaata mana keessatti bilcheessuu fi naafxaa bobeessuu fa’a dabalata)
  11. Daa’imman HIVn qabaman hordoffii barbaachisu gochuun qorichoota barbaachisan akka argatan gochuu.
  12. Harka dhiqachuu 

Yoom hatattamaan mana yaalaa geessuu qabnaa?

Akkuma armaan olitti ibsame dhukkubni sombaa du’a daa’immaniif sababa tokkodha. Kanaafuu mallattoolee armaan gadii yoo argine hatattamaan mana yaalaa geessuun du’a daa’imaa hambisuudha. Isaanis:-

  • Daddaffiin harganuu, aaduu, jeeqamuu
  • Harma hodhuu ykn nyaata nyaachuu hir’isuu/dhaabuu
  • Ol deebisuu walitti fufaa tahee 
  • Garaa kaasaa irra deddeebbiin dhufu
  • Of wallaaluu
  • Erga qoricha eegalee guyyaa lama keessatti fooyyee agarsiisuu yoo dhabe
  • Erga qoricha eegalee gidduun mallattoo addaa yoo mul’ise
  • Qoricha ajajame yoo akka ajajameen fudhachuu didan.

Views: 56

1 thought on “Dhukkuba sombaa daa’imman irratti”

Leave a Reply

Related Post